Θέματα τελετουργικής και τυπικού στην Αρτοκλασία

Δημοσιεύθηκε : Παρασκευή, 23 Απριλίου 2010

Α΄. ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ

Τo «Θεοτόκε Παρθένε» ψάλλεται από τους χορούς των Ιεροψαλτών και όχι από τον Ιερέα ή τους Ιερείς. Βέβαια στις μέρες μας τις περισσότερες φορές δεν τηρείται η σωστή τάξη.

Κατά την αρχαία τάξη ψάλλουμε το ειρμολογικό ( σύντομο) του Πέτρου του Πελοποννησίου τρεις φορές.

Στις πανηγύρεις ψάλλουμε το οκτάηχο του κυρ Πέτρου του Μπερεκέτη με τα κρατήματα διάρκειας 40 λεπτών περίπου ή το συντομότερο εξίσου «μαστορικόν» του Θεοδώρου Φωκαεώς. Ωραίο και σύντομο και μεγαλοπρεπές είναι και το μονόχορο του Θεδοσίου Γεωργιάδου. Στις μέρες μας ,παντού και βέβαια πολύ περισσότερο στους ενοριακούς ναούς ,έχει επικρατήσει το λεγόμενο «πολίτικον» σε ήχο πλ.α΄

Τώρα ας έρθουμε και στον τρόπο της θυμίασης κατά τη διάρκεια που ψάλλεται το «Θεοτόκε Παρθένε» (σύντομο ή αργοσύντομο ή αργό).

Η θυμίαση των άρτων γίνεται από τον ιερέα ο οποίος αρχίζει αυτήν ατενίζοντας προς ανατολάς και έχοντας μπροστά του τους αγίους άρτους τους οποίους θυμιάζει τρεις φορές κυκλικά. Στη φράση «ευλογημένη συ εν γυναιξί» θυμιάζει τρεις φορές την εικόνα της Παναγίας που βρίσκεται στο τέμπλο και στη φράση «και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου» θυμιάζει τρεις φορές την εικόνα του Χριστού, αμέσως μετά την εικόνα του Αγίου που εορτάζει, τον Αρχιερέα (ή τον Προεστώτα) , τους χορούς των ιεροψαλτών και το λαό κυκλικά και τέλος τους άρτους τρεις φορές μόνο από μπροστά (ατενίζοντας δηλαδή και πάλι προς την ανατολή).

Β΄. ΠΛΟΥΣΙΟΙ ΕΠΤΩΧΕΥΣΑΝ

Κατά την τελετή της αρτοκλασίας ακριβώς στο σημείο όπου οι Ιερείς και ο Διάκονος ασπάζονται ένα από τους άρτους ψάλλεται το «πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν…» στίχος από τον ΛΓ΄ ψαλμό. Στα παλιά τυπικά δεν αναγράφεται εάν ψάλλεται ο τελευταίος αυτός στίχος. Αυτό μνημονεύει το νεότερο των χειρόγραφων τυπικών, της Κωνσταμονίτου του 1854 (σελ. 693): «Και ο πρώτος χορός ψάλλει μετά μέλους το πλούσιοι επτώχευσαν». Ίσως παλαιότερα δεν ψάλλονταν. Εμείς ψάλλουμε τον στίχο σε ήχο βαρύ(και μόνον) ειρμολογικό τρεις φορες, ή μια αλλά σε αργό μέλος σε ήχο βαρύ εναρμόνιο , ψαλλόμενο μόνο από το χορό.

Παρακάτω παρουσιάζομε ένα γεγονός το οποίο αφηγείται ο γνωστός Αρχιμανδρίτης Δοσίθεος ηγούμενος της μονής Τατάρνης, σχετικό με το «πλούσιοι επτώχευσαν» στο βιβλίο του Διάταξις της Αγρυπνίας , σελ.54:

«Λέγομεν μόνον (εννοεί μόνο σε ήχο βαρύ) διότι πολλάκις ψάλουσι τούτο εις ήχον πλ.α΄ και μάλιστα τρίσημον υποσ-κάζοντα. Το τοιούτον επετόλμησέ ποτέ και ο σύρων τας γραμμάς ταύτας ψάλλοντος εν τοις δεξιοίς του ου εν τοις πρόσθεν εμνήσθην Θρασυβούλου Στανίτσα. Επί τω ακούσματι εγένετο ο μακάριος ούτος όλος ερυθρός άχρις ώτων και πολλά καθ’ εαυτόν υπετονθόρυσε και έψαλε το δεύτερον εις το κανονικόν βαρύ ήχον. Έμαθον δε, αφ’ ων έπαθον, μη παίζειν εν ου παικτοίς. Ιστέον ότι το Πλούσιοι επτώχευσαν, υπό των χορών ψάλλεται ».

Επιμέλεια: Γ.Λ.Α.